Położone na południowo-wschodnim krańcu Pomorza Bory Tucholskie stanowią drugi po Puszczy Białowieskiej obszar leśny kraju. Zajmują łącznie 321 tys. ha w dorzeczu Wdy oraz środkowej i górnej Brdy. Choć o ochronę tego zakątka apelowano już od końca lat 40. XX w. (ze względu na istniejącą jeszcze wówczas największą ostoję głuszca na Pomorzu), to pierwsze kroki poczyniono dopiero w 1990 r., tworząc Zaborski Park Krajobrazowy. W 1996 r. najcenniejszą część kompleksu ujęto w Park Narodowy „Bory Tucholskie", ostatecznie o powierzchni zaledwie 4,8 tys. ha, nieproporcjonalnie małej w stosunku dobory-tucholskie 01 całości, a zmniejszonej, jeszcze w fazie organizacji z początkowych 13 tys. ha na skutek oporu samorządów. W granicach parku znalazły się lasy, jeziora, łąki i torfowiska; jak ogłoszono, jego utworzenie miało na celu „ochronę oligotroficznego krajobrazu sandrowego, jedynego tego typu w obecnie istniejących parkach narodowych w Polsce, a unikatowego w Europie".
Bory porastają głównie równinę, urozmaiconą rynnami, wydmami czy dolinami rzek, choć zdarzają się też malownicze wyniosłe pagórki i wzgórza moren czołowych. Najpiękniejszym elementem są długie, rynnowe jeziora o stromych brzegach, których naliczono tu aż 900. Jest pośród nich kilka dużych, w tym Wdzydze, zwane czasem Kaszubskim Morzem (1455,6 ha), Charzykowskie (1363,3 ha) i Karsińskie (648,1 ha). Bogactwo wód uzupełnił człowiek, tworząc sztuczne zbiorniki w Koro-nowie (1560 ha) i Tleniu (400 ha). W obrębie parku uwagę zwraca się na ochronę unikatowych typów ekosystemów jeziornych. Są tu np. szczególnie cenne jeziora lobeliowe - oligotroficzne (jałowe), przeważnie kwaśne; dla turysty oznacza to tyle, że mają bory-tucholskie 04krystalicznie czyste wody i są niezwykle narażone na zanieczyszczenia. Przykładami jezior lobeliowych są jeziora Gacno Wielkie, Gacno Małe, Nierybno i Głuche. Inną osobliwością są niewielkie jeziora dystroficzne - np. Kacze Oko, Rybie Oko - zwane także „sucharami", zawierające duże ilości związków humusowych. Dodatkowo środkiem Borów, wąskimi i stromymi dolinami płyną Brda i Wda, przecinając po drodze liczne zbiorniki wodne; idealne dla kajaków są również Zbrzyca i Chocina.
Urodzie okolicy sprzyja bogactwo zieleni. Dominują świeże bory sosnowe, znaczne przestrzenie zajmują również bory chrobotkowe z dużym udziałem rzadkich gatunków porostów - chrobotków. Można tu znaleźć bardzo cenne skupiska roślinności związanej ze wspomnianymi jeziorami lobeliowymi, występują również torfowiska wysokie i przejściowe oraz śródleśne łąki. Najbardziej cenne fragmenty pierwotnej przyrody objęto ochroną rezerwatową (np. las cisowy nad jeziorem Mukrz czy las liściasty ze stanowiskami brekinii w Szczerkowie koło Tlenia).
Długotrwała gospodarka człowieka przetrzebiła tutejszą zwierzynę. Z ciekawszych zwierząt można spotkaćbory-tucholskie 03 bardzo rzadkiego dziś wilka; z ssaków występują jeszcze borsuki, dziki, jelenie, jenoty, kuny, lisy, sarny i wydry. Znaleźć można także kilka gatunków rzadkich ptaków: bielika, rybołowa, żurawia, czaplę siwą, łabędzia niemego, bociana czarnego i puchacza. Uważany niegdyś za symbol Borów głuszec występuje dziś głównie w nadleśnictwie Klosnowo; konieczna jest jego reintrodukcja. Od 1978 r. trwają zabiegi na rzecz przywrócenia populacji bobrów.
Jednak Bory to nie tylko pierwotny las. Historycznie stanowią one część uznawanej za południowy kres Kaszub — ziemi zaborskiej (Zaborów), obejmującej okolice Brusów, Wie-la, Czerska, Swornegaci, Dziemian i Lipusza. Kaszubi z ziemi zaborskiej, zwani Zaborakami, Krebanami lub Krubaniami zachowali jeszcze dawną kulturę materialną, którą podziwiać można m.in. we wsiach Swornegacie i Męcikał. Nad jeziorami Charzykowskim i Karsińskim można uprawiać sporty wodne, zwłaszcza żeglarstwo. Przez tereny Borów wytyczono liczne szlaki rowerowe i piesze.